Geyim alarkən etiketə niyə baxmalıyıq?

Bir geyimi bəyəndikdə adətən ilk olaraq rənginə, formasına, qiymətinə və üzərimizdə necə göründüyünə baxırıq.
Etiket isə çox vaxt yalnız ölçünü tapmaq üçün çevirdiyimiz, bəzən də geyimi aldıqdan sonra kəsib atdığımız kiçik bir detal olaraq qalır.
Halbuki həmin bir neçə santimetrlik etiket bizə geyim haqqında görünüşündən öyrənə bilməyəcəyimiz məlumatlar verə bilər:
Nədən hazırlanıb?Necə yuyulmalıdır?Quruducuya qoymaq olarmı?Ütülənə bilərmi?Peşəkar təmizləmə tələb edirmi?Harada istehsal olunub?Hansı sertifikatlara malikdir?
Bəzi ölkələrdə bu məlumatların müəyyən hissələrinin etiketdə göstərilməsi qanunla da tənzimlənir. Məsələn, ABŞ Federal Trade Commission qaydalarına görə əksər tekstil məhsullarında lif tərkibi, mənşə ölkəsi və məhsula cavabdeh istehsalçı və ya şirkət haqqında məlumat olmalıdır; geyimlər üçün qulluq təlimatları da ayrıca qaydalarla tələb edilir.
Ona görə növbəti dəfə mağazada bir geyimi əlinizə götürəndə yalnız güzgüyə baxmayın.
Etiketi də çevirin.
1. Əvvəlcə tərkibə baxın
Etiketdə ən çox qarşılaşacağımız məlumatlardan biri parçanın lif tərkibidir.
Məsələn:
100% cotton
və ya
70% cotton30% polyester
və yaxud:
55% linen45% viscose
Bu faizlər geyimin hansı liflərdən hazırlandığını və onların məhsulun tərkibindəki nisbətini göstərir.
Bu məlumat vacibdir, çünki mağazada bir-birinə çox oxşayan iki parça əslində tamamilə fərqli liflərdən hazırlanmış ola bilər.
Pambıq, kətan, yun, polyester, poliamid, viskoz, lyocell və elastan eyni xüsusiyyətlərə malik deyil.
Onların:
- nəm ilə davranışı,
- elastikliyi,
- qırışması,
- istilik hissi,
- qulluq ehtiyacı,
- davamlılığı
fərqli ola bilər.
Amma burada vacib bir yanlış təsəvvürü də aradan qaldırmaq lazımdır:
“100% təbii” avtomatik olaraq “daha keyfiyyətli” demək deyil.
Etiketdə 100% cotton yazılması həmin pambığın keyfiyyətini, parçanın necə toxunduğunu, hansı finishing proseslərindən keçdiyini və geyimin necə tikildiyini bizə demir.
Eyni şəkildə sintetik lifin olması da məhsulu avtomatik olaraq keyfiyyətsiz etmir.
Müxtəlif liflərin qarışdırılmasının funksional səbəbləri ola bilər. Məsələn, geyimə elastiklik, formasını daha yaxşı saxlamaq və ya müəyyən istifadə xüsusiyyətləri vermək üçün müxtəlif liflər birlikdə istifadə edilə bilər.
Ona görə tərkib etiketi hökm vermək üçün deyil, nə aldığımızı anlamaq üçün oxunmalıdır.
2. “100% cotton” bizə nə deyir, nə demir?
Bu ifadəni ayrıca ayırmağa dəyər.
100% cotton bizə bir konkret məlumat verir:
geyimin tekstil liflərinin pambıqdan ibarət olduğunu.
Amma bizə bunları demir:
pambığın keyfiyyəti necədir;
parça nə qədər davamlıdır;
geyim neçə il istifadə ediləcək;
tikişlər nə qədər yaxşı hazırlanıb;
parça ilk yumadan sonra necə davranacaq;
məhsul etik və ya ekoloji baxımdan necə istehsal olunub.
Yəni:
Tərkib etiketi geyimin hekayəsinin bir hissəsidir, hamısı deyil.
Geyimi qiymətləndirərkən parçaya toxunmaq, tikişlərə baxmaq, içini çevirmək və qulluq tələblərini oxumaq da lazımdır.
3. Qulluq etiketi əslində geyimin istifadə təlimatıdır
Etiketdəki kiçik vannalar, üçbucaqlar, kvadratlar və ütülər dekorasiya deyil.
Beynəlxalq qulluq sistemində əsasən beş kateqoriya istifadə olunur:
yuma → ağartma → qurutma → ütüləmə → peşəkar tekstil təmizlənməsi
Bu sistem ISO 3758 standartı ilə əlaqələndirilir və hazırkı standartın yenilənmiş versiyası ISO 3758:2023-dür.
Ən maraqlı məqam isə budur:
Simvollar adətən geyimin dözə biləcəyi maksimum qulluq səviyyəsini göstərir.
Məsələn, vannada 30°C yazılıbsa, bu “mütləq 30°C-də yu” deməkdən daha çox bu temperaturu keçmə məlumatıdır.
Daha yumşaq qulluq və aşağı temperatur adətən mümkündür.
4. Yuma simvolunu necə oxuyaq?
İçində su təsəvvür etdiyimiz vanna işarəsi yumanı göstərir.
İçində:
304060
kimi rəqəmlər görə bilərik.
Bunlar maksimum yuma temperaturunu Selsi ilə göstərir.
Məsələn:
30°C → maksimum 30 dərəcədə yuma.
Vannanın altında bir xətt varsa, daha yumşaq mexaniki proqram tələb olunur.
İki xətt isə daha həssas proses deməkdir.
Əl simvolu əl ilə yumanı göstərir.
Simvolun üzərində böyük X varsa, həmin qulluq üsulundan istifadə edilməməlidir.
5. Üçbucaq — ağartma
Üçbucaq simvolu bleaching — ağartma ilə bağlıdır.
Boş üçbucaq uyğun ağardıcıların istifadəsinə icazə verə bilər.
İçində iki diaqonal xətt olan üçbucaq yalnız oksigen əsaslı/xlor olmayan ağardıcıya icazə verildiyini bildirir.
Üzərindən X çəkilmiş üçbucaq isə:
ağardıcı istifadə etmə
deməkdir.
Bu xüsusilə ləkəni çıxarmaq üçün avtomatik olaraq ağardıcıya əl atdığımız hallarda vacibdir.
6. Kvadrat — qurutma
Kvadrat qurutma haqqında məlumat verir.
Kvadratın daxilində dairə varsa, söhbət barabanlı quruducudan — tumble dryer-dan gedir.
Nöqtələrin sayı temperatur/intensivlik haqqında məlumat verir.
Digər kvadrat simvolları isə təbii qurutmanın müxtəlif üsullarını göstərə bilər.
Geyimin etiketində quruducunun qadağan edildiyini göstərən işarə varsa, düzgün temperaturda yumağımız belə kifayət etməyə bilər — yanlış qurutma məhsula zərər verə bilər.
7. Ütü simvolundakı nöqtələr təsadüfi deyil
Ütü işarəsi parçanın hansı istilik səviyyəsinə dözə bildiyini göstərir.
Nöqtələrin sayı artdıqca icazə verilən temperatur da yüksəlir.
Mövcud GINETEX məlumatında ütüləmə üçün, simvoldan asılı olaraq, maksimum altlıq temperaturları 120°C, 160°C və 210°C kimi göstərilir.
Amma burada xüsusilə maraqlı bir qayda var:
Ütünün temperaturunu yalnız lif tərkibinə baxaraq seçmək əvəzinə, konkret geyimin qulluq etiketinə baxmaq daha doğrudur.
Çünki geyim yalnız əsas parçadan ibarət deyil.
Üzərində print, yapışdırılmış detal, tikmə, xüsusi səth işləməsi, düymə və başqa elementlər ola bilər.
İstehsalçı qulluq göstərişini bütöv məhsulu nəzərə alaraq müəyyənləşdirir.
8. Dairə nə deməkdir?
Etiketdə gördüyümüz dairə peşəkar tekstil təmizlənməsi ilə bağlıdır.
Dairənin içindəki hərflər peşəkar təmizləyiciyə hansı proses və həlledicilərin istifadə edilə biləcəyi barədə məlumat verir.
Buna görə bu simvolların bir hissəsi əslində istehlakçıdan çox professional cleaning service üçün texniki göstərişdir.
“Dry clean only” kimi xəbərdarlığı isə görməzdən gəlmək olmaz.
Məsələn, ABŞ FTC qaydalarında “Dryclean Only” göstərişinin məhsulun yuyulmasının ona zərər verəcəyinə əsas olduqda istifadə edilməsi nəzərdə tutulur.
9. Niyə iki eyni tərkibli geyimin qulluq etiketi fərqli ola bilər?
Bu çox maraqlı sualdır.
Tutaq ki, iki köynəyin üzərində:
100% cotton
yazılıb.
Amma birində 40°C, digərində isə 30°C yuma tövsiyə edilir.
Bu, mütləq etiketlərdən birinin səhv olduğu demək deyil.
Qulluq göstərişi yalnız lifin adına görə müəyyənləşdirilmir.
GINETEX qeyd edir ki, qulluq məlumatında məhsulun rəngi, finishing-i və düymə, fermuar, aplikasiya kimi komponentləri də nəzərə alınır.
Yəni “pambıq neçə dərəcədə yuyulur?” sualından daha düzgün sual budur:
“Bu konkret pambıq geyim necə yuyulmalıdır?”
Cavabı isə onun etiketində axtarmaq daha doğrudur.
10. Etiket bizə geyimin harada hazırlandığını da deyə bilər
Bir çox bazarda məhsulun mənşə ölkəsinin göstərilməsi qanunvericiliyin bir hissəsidir.
Məsələn:
Made in PortugalMade in TürkiyeMade in ChinaMade in Italy
və s.
Amma burada yenə ehtiyatlı olmaq lazımdır.
“Made in...” keyfiyyət reytinqi deyil.
Ölkə adı bizə məhsulun istehsal mənşəyi haqqında məlumat verir, amma təkbaşına onun yaxşı və ya pis hazırlandığını sübut etmir.
Eyni ölkədə çox yüksək keyfiyyətli istehsal da, çox aşağı büdcəli kütləvi istehsal da mümkündür.
Ona görə “Made in X = keyfiyyətlidir” kimi avtomatik nəticə çıxarmaq əvəzinə bunu məhsul haqqında əlavə məlumatkimi oxumaq daha düzgündür.
11. Bəs sertifikatlar?
Bəzən adi tərkib və qulluq məlumatlarından əlavə etiketdə sertifikat nişanları da görürük.
Məsələn, OEKO-TEX® STANDARD 100.
Bu konkret sertifikat hazır tekstil məhsulunun komponentlərinin müəyyən zərərli maddələrə qarşı laboratoriyada sınaqdan keçirildiyini və standartın müəyyən etdiyi limitləri ödədiyini göstərir.
Amma sertifikatların mənasını genişləndirməmək vacibdir.
Məsələn:
OEKO-TEX STANDARD 100 = “bu məhsul tamamilə ekoloji və davamlı istehsal olunub” demək deyil.
Sertifikatın konkret olaraq nəyi yoxladığını öyrənmək lazımdır.
Eyni prinsip başqa nişanlara da aiddir:
loqonu gör → adını oxu → nəyi sertifikatlaşdırdığını yoxla.
Sadəcə yaşıl rəngli bir nişanın olması məhsulu avtomatik olaraq “sustainable” etmir.
12. Etiket keyfiyyət zəmanəti deyil
Bu məqalənin bəlkə də ən vacib hissəsi budur.
Qulluq etiketi bizə məhsula necə qulluq etməli olduğumuzu deyir.
Tərkib etiketi hansı liflərin istifadə edildiyini deyir.
Mənşə etiketi harada istehsal olunduğu haqqında məlumat verir.
Sertifikat müəyyən bir standart üzrə yoxlamanı göstərə bilər.
Amma bunların heç biri təkbaşına:
“Bu, yüksək keyfiyyətli geyimdir.”
demir.
GINETEX də qulluq etiketinin məhsulun keyfiyyətinə zəmanət olmadığını açıq şəkildə qeyd edir.
Keyfiyyəti qiymətləndirmək üçün etiketi geyimin özü ilə birlikdə oxumaq lazımdır.
13. Etiketdən sonra geyimin özünə baxın
Etiketi oxudunuz.
İndi geyimi çevirin.
Baxın:
Tikişlər düzdürmü?
Saplar açılırmı?
Tikiş payları necə tamamlanıb?
Parça işığa tutulduqda necə görünür?
Düymələr yaxşı bərkidilibmi?
Fermuar rahat işləyirmi?
Naxışlı parçadırsa, tikişlərdə naxışların yerləşməsi necədir?
Parça əlinizdə necə hiss olunur?
Bu məlumatları etiketdə oxuduqlarınızla birləşdirdikdə geyim haqqında daha dolğun təsəvvür yaranır.
14. Geyimi almamışdan əvvəl 30 saniyəlik etiket yoxlaması
Mağazada hər dəfə uzun araşdırma etməyə ehtiyac yoxdur.
Özünüz üçün bu kiçik vərdişi yarada bilərsiniz:
1. Tərkib
Nədən hazırlanıb?
2. Qulluq
Mən bu geyimə tələb etdiyi şəkildə qulluq etməyə hazıram?
3. Mənşə
Harada istehsal olunub?
4. Sertifikat varsa
Həqiqətən nəyi təsdiqləyir?
5. Sonra geyimin özünə bax
Parça, tikiş, düymə, fermuar və daxili işləmə necədir?
Bütün bunlar bəzən 30 saniyədən də az vaxt aparır.
“Dry clean only” yazılan köynəyi həqiqətən istəyirəm?
Etiketi oxumağın başqa bir üstünlüyü də budur:
yalnız məhsulun nə olduğunu yox, onunla yaşamağın necə olacağını əvvəlcədən görürük.
Çox gözəl bir geyim tapa bilərsiniz.
Amma əgər:
hər istifadədən sonra xüsusi qulluq tələb edirsə,
quruducuya qoyula bilmirsə,
çox aşağı temperaturda yuyulmalıdırsa,
tez-tez professional təmizləmə tələb edirsə,
bu geyimin sizin gündəlik həyatınıza uyğun olub-olmadığını almaqdan əvvəl düşünə bilərsiniz.
Bu baxımdan qulluq etiketi yalnız “necə yumalıyam?” sualının cavabı deyil.
Bir az da:
“Bu geyim mənim həyat tərzimə uyğundurmu?”
sualının cavabıdır.
Etiketi kəsməzdən əvvəl
Bəzən etiket dərini narahat etdiyi üçün onu kəsmək istəyirik.
Kəsmək mümkündür, amma əvvəlcə xüsusilə bunların şəklini çəkmək faydalıdır:
lif tərkibiqulluq simvollarıməhsul/model məlumatı
Çünki altı ay sonra həmin geyimi hansı temperaturda yumaq lazım olduğunu xatırlamaya bilərsiniz.
Telefonunuzda “geyim etiketləri” adlı kiçik albom belə yarada bilərsiniz.
Növbəti dəfə geyim alanda...
Geyimi əlinizə götürün.
Parçaya toxunun.
İçini çevirin.
Tikişlərinə baxın.
Sonra etiketi tapın.
Çünki etiket bizə geyimin yaxşı və ya pis olduğunu bir cümlə ilə demir.
Amma doğru sualları vermək üçün kifayət qədər ipucu verir.
Nədən hazırlanıb?
Necə qulluq etməliyəm?
Bu qulluq mənim üçün realdırmı?
Haqqında deyilən iddialar əslində nə deməkdir?
Və bütün bunları öyrəndikdən sonra ən vacib sual qalır:
Mən bu geyimi həqiqətən istifadə edəcəyəmmi?
Bəlkə də daha düşünülmüş alış-veriş elə bu kiçik etiketdən başlayır.
Madu — parçadan başlayan kiçik hekayələr.